ਛਪਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੇਲਾ: ਗੁੱਗਾ ਪੀਰ ਦੀ ਆਸਥਾ ਤੋਂ ਸਿਆਸੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਤੱਕ, ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛਪਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਦਰੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਮੇਲਾ 24 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 28 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਗੁੱਗਾ ਪੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਮੇਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਗਭਗ 1890 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁੱਗਾ ਪੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਪੀਰ ਜਾਂ ਬਾਗੜ ਵਾਲਾ ਪੀਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁੱਗਾ ਪੀਰ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੀਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਗੜ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਗੁੱਗਾ ਪੀਰ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਥਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ। ਛਪਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁੱਗਾ ਪੀਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਿਆ।

ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ

ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੇੜਲੇ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁੱਗਾ ਪੀਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ’ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਨਾਲ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਹੈ।

ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਸਮ

ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸੱਤ ਵਾਰ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮ ਲੋਕ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਮੰਨਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਤ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਰਸਮ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਡੰਗ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਰੰਗ

ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ, ਬੋਲੀਆਂ, ਢਾਡੀ ਅਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੇਲੇ ’ਚ ਸਿਆਸੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵੀ

ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਮੰਚ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਾਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਸਿਆਸੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ, ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।