ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ 2026: ਕਦੋਂ ਹੈ ਮਹਾਅਸ਼ਟਮੀ? ਜਾਣੋ ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਸਥਾ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਾਰਦੀਯ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਜਾਂ ਮਹਾਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸਰੂਪ ਮਾਂ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਮਹਾਗੌਰੀ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਸਥਾ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਾਰਦੀਯ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਜਾਂ ਮਹਾਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸਰੂਪ ਮਾਂ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਮਹਾਗੌਰੀ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਮੌਕੇ ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਜਾਂ ਕੰਜਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਛੋਟੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਤੇ ਦਕਸ਼ਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ 2026: ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ
ਪੰਡਿਤ ਰਾਕੇਸ਼ ਗੋਸਵਾਮੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਾਲ ਸ਼ਾਰਦੀਯ ਨਰਾਤਿਆਂ ਦੀ ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ 19 ਅਕਤੂਬਰ, ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਮਾਂ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।
ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪੰਚਾਂਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਸ਼ਟਮੀ ਤਿਥੀ 19 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 10:51 ਵਜੇ ਤੱਕ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉੱਤਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੰਧੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮੁਹੂਰਤ ਸਵੇਰੇ 10:27 ਵਜੇ ਤੋਂ 11:15 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਨਵਮੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸੰਧੀ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
ਨੋਟ: ਇਹ ਮੁਹੂਰਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਲਵੋ।
ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਸਨਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਬੱਚੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੂਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸ ਉਮਰ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਕਿਹੜੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ?
ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ:
ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ: ਕੁਮਾਰੀ
ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ: ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ
ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ: ਕਲਿਆਣੀ
ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ: ਰੋਹਿਣੀ
ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ: ਕਾਲਿਕਾ
ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ: ਚੰਡਿਕਾ
ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ: ਸ਼ਾਂਭਵੀ
ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ: ਦੁਰਗਾ
ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ: ਸੁਭਦਰਾ
ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨੌਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਤਮ
ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨੌਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨੌਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਨੌਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੰਗੂਰਾ ਜਾਂ ਬਟੁਕ ਭੈਰਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ
ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ: ਘਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰੋ।
ਚਰਨ ਧੋਣਾ: ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਪੈਰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣ।
ਆਸਣ ’ਤੇ ਬਿਠਾਉਣਾ: ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਆਸਣ ’ਤੇ ਬਿਠਾਓ।
ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਣਾ: ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਰੋਲੀ, ਕੁਮਕੁਮ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਤ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲਗਾਓ।
ਮੌਲੀ ਬੰਨ੍ਹਣਾ: ਸੱਜੇ ਹੱਥ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੂਤਰ ਜਾਂ ਮੌਲੀ ਬੰਨ੍ਹੋ।
ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ: ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸੋ।
ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇਣਾ: ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ, ਕੱਪੜੇ, ਚੁੰਨੀ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਜਾਂ ਦਕਸ਼ਣਾ ਭੇਟ ਕਰੋ।
ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣਾ: ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਵੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੋ।
ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਦੌਰਾਨ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੂਜੀ ਦਾ ਹਲਵਾ, ਗਰਮ ਪੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਲਸਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਮੁਤਾਬਕ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ਰਧਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

