El Niño ਦਾ ਅਸਰ: ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ 36% ਘਟੀ, ਕਣਕ ਤੇ ਦਾਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ’ਤੇ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਦੀ ਘਾਟ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਕਣਕ, ਛੋਲੇ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ’ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, 23 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠ ਕੁੱਲ 18.02 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਹੋਈ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਰਕਬਾ 28.26 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਜਾਈ ਹੇਠ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 36 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ 59 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 23 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਚਾਲੂ ਫ਼ਸਲੀ ਸਾਲ 2026-27 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 0.11 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 0.27 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਣਕ ਹੇਠ ਬਿਜਾਈ ਵਾਲਾ ਰਕਬਾ 0.16 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਘਟਿਆ ਹੈ। ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 3.77 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਵਾਰ 2.21 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੱਕ ਹੀ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।
ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾੜੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 23 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 14.13 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਰਕਬਾ ਘਟ ਕੇ 5.93 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਹੇਠ ਰਕਬਾ 8.21 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ। ਕਣਕ, ਸਰ੍ਹੋਂ, ਛੋਲੇ, ਜੌਂ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮਟਰ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਿਜਾਈ ਘਟੀ
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 2.02 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ ਇਸ ਵਾਰ 0.99 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਲਗਭਗ 51 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ।
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 9.26 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਵਾਰ 8.48 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਹੋਈ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹੇ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠ ਰਕਬਾ 1.80 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 1.91 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 0.23 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਵਾਰ 0.37 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਹੋਈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 38 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਮੀਂਹ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੀਟੀਆਈ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਸਾਲ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 38 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 22 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਿਆ।
ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਣਕ ਕਾਸ਼ਤ ਰਕਬੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 31 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸਿੰਜਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਜਾਈ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸੀਮਤ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਝੋਨੇ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਘਟਿਆ, ਮੋਟੇ ਅਨਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਝੋਨੇ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘਟਿਆ ਹੈ। 23 ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਤੱਕ ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਹੇਠ 2.13 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬਾ ਸੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਘਟ ਕੇ ਲਗਭਗ 1.02 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਵਾਰ, ਬਾਜਰਾ, ਰਾਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੋਟੇ ਅਨਾਜਾਂ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 13,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਇਸ ਵਾਰ 23,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਸਰ
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬਿਜਾਈ ਹੇਠ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੁਧਾਰ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਮੁੱਲ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।
121 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਟੀਚਾ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਫ਼ਸਲੀ ਸਾਲ 2026-27 ਲਈ 121 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ 120.7 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਸਿੰਜਾਈ ਲਈ ਡੈਮਾਂ, ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਇਸ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੁਝ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਹਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣੇ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਣਾ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਕਣਕ ਹੇਠ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ ਘੱਟ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।

