ਕੂੜਾ ਨਹੀਂ, ‘ਵੰਡਰ ਫੂਡ’ ਹਨ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਬੀਜ! ਸੰਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਰਿਸਰਚ ’ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਿਹਤ ਲਾਭ

ਜਾਮੁਨ (ਬਲੈਕ ਪਲਮ/ਇੰਡੀਅਨ ਬਲੈਕਬੇਰੀ) ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੂੜਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੰਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਰਿਸਰਚ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਸੰਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੀਜੀ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਫੂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਿਸਰਚ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਟਰੀ ਫਾਈਬਰ, ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟਸ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ C ਸਮੇਤ ਕਈ ਬਾਇਓਐਕਟਿਵ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਲੀਸ਼ਾ ਧੀਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਿਸਰਚ ਦੌਰਾਨ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਰਾਗੀ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਅਨਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜਾਮੁਨ ਬੀਜ ਪਾਊਡਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨੂਡਲਜ਼ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪਾਊਡਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਜਾਮੁਨ ਬੀਜ ਪਾਊਡਰ ’ਚ ਕਈ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ

ਅਲੀਸ਼ਾ ਧੀਰ ਮੁਤਾਬਕ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਜਾਮੁਨ ਬੀਜ ਪਾਊਡਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 58.09 ਫੀਸਦੀ ਸਟਾਰਚ, 20.04 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, 2.98 ਗ੍ਰਾਮ ਫੈਟ ਅਤੇ 24.93 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿਟਾਮਿਨ C ਪਾਇਆ ਗਿਆ।

ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੀਨੋਲਿਕ ਅਤੇ ਫਲੇਵੋਨਾਇਡ ਵਰਗੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਅਲੀਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਮੁਨ ਬੀਜ ਪਾਊਡਰ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਫੈਟ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਫੂਡ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਫੀਨੋਲਿਕ ਅਤੇ ਫਲੇਵੋਨਾਇਡ ਕੰਟੈਂਟ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਇਓਐਕਟਿਵ ਤੱਤਾਂ ਕਾਰਨ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਬੀਜ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੈਲਿਊ-ਐਡਿਡ ਫੂਡ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਫਾਇਦੇ

ਅਲੀਸ਼ਾ ਧੀਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਾਮੁਨ ਬੀਜ ਪਾਊਡਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਫਾਈਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਇਓਐਕਟਿਵ ਤੱਤ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਿਸਰਚ ਟੀਮ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਤੱਤ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨੂਡਲਜ਼?

ਰਿਸਰਚ ਲਈ ਸੰਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਜਾਮੁਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਦੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ 2 ਤੋਂ 3 ਦਿਨ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 60 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ’ਤੇ ਓਵਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 7 ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸੁਕਾਇਆ ਗਿਆ। ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ ਹਟਾ ਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਰਨਲ ਨੂੰ ਪੀਸਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 60-ਮੈਸ਼ ਛਾਣਨੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਊਡਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਨੂਡਲਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਣਕ ਦਾ ਆਟਾ, ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਆਟਾ, ਰਾਗੀ ਦਾ ਆਟਾ, ਜਵਾਰ ਦਾ ਆਟਾ, ਜਾਮੁਨ ਸੀਡ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਨਮਕ ਵਰਗੇ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਆਟਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੈਸਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੂਡਲ ਮੇਕਰ ਰਾਹੀਂ ਨੂਡਲਜ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਤਿਆਰ ਨੂਡਲਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਏਅਰਟਾਈਟ ਫੂਡ-ਗ੍ਰੇਡ ਪੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਨੂਡਲਜ਼

ਸੰਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫੂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ‘ਫੂਡ ਵੇਸਟ ਯੂਟਿਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ’ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਕਈ ਦਰੱਖਤ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਫਲ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਜ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਟੀਮ ਨੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੈਲਿਊ-ਐਡਿਡ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ’ਤੇ ਰਿਸਰਚ ਕੀਤੀ।

ਡਾ. ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੂਡਲਜ਼ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਜਾਮੁਨ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਨੂਡਲਜ਼ ਪੋਸ਼ਣ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਿਸਰਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਫੂਡ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮਝੌਤਾ (MoU) ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।

ਕੈਫੀਨ-ਫ੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪਾਊਡਰ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ ਕੰਮ

ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸਵਰਨਾ ਜੋਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਕੈਫੀਨ-ਫ੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪਾਊਡਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਮੁਨ ਬੀਜ ਪਾਊਡਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪਾਊਡਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਫੂਡ ਵੇਸਟ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਮਦਦ

ਰਿਸਰਚ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਫਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੋਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬਾਇਓਐਕਟਿਵ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵੇਸਟ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਵੈਲਿਊ-ਐਡਿਡ ਫੂਡ ਉਤਪਾਦ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

VIMSAR, ਸੰਬਲਪੁਰ ਦੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਮਚੰਦਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਫਾਈਬਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸ਼ੂਗਰ ਕੰਟਰੋਲ, ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਮੁਨ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।